Religija kao faktor društvenog sukoba

Kao što je već pisano, religija kao društvena pojava može imati funkciju društvene integracije. Međutim, pored integrišuće funkcije unutar društava i među kulturno sličnim društvima, religija ima i svoju drugu, moguće je reći destruktivnu stranu.

Ako Marks kaže da je istorija dosadašnjeg društva istorija klasnih borbi, mi ćemo ipak reći da je istorija ratovanja zapravo istorija religijskih sukoba. Ovako nešto konstatovao je i Semjuel Hantington pišući o sukobima civilizacija. Naime, prema njemu, svi civilizacijski sukobi u savremenom svetu biće uzrokovani ne ekonomskim ili ideološkim faktorima, već upravo onim kulturnim, a od kojih je onaj najznačajniji religija.

Ovakvi stavovi vrlo su nepopularni u savremenom društvu i vrlo su osetljiva tema. O čemu se zapravo radi? Zapravo, kroz istoriju ljudskih društava, religija je igrala glavnu ulogu u javnom životu i u društveni život bila „upetljana“ u vidu verske ideologije sprovođene putem verskih ustanova. Samim tim, uticaj verskih institucija bio je toliko širok da se protezao kroz sve segmente društava, što je najuočljivije u periodu srednjeg veka. Sve to uticalo je i na razvoj kulture, ali i nauke, istorije umetnosti i slično. Na taj način, desetinama vekova stvarali su se različiti kulturni diskursi karakteristični za različite grupe društava. To znači da je gotovo svuda u svetu postojao neki kulturni diskurs, zasnovan na uticaju religije. Sve ovo zapravo je objašnjenje osetljivosti teme i brojnih osuda društvenih teorija koje religiju percipiraju u destruktivnom svetlu.

Naravno, religiju nikako ne treba posmatrati kao primarni uzrok mržnje, nesporazuma i različitih vrsta sukoba. Ona se u ovim situacijama koristi kao povod, odnosno kao opravdanje različitih preferencija različitih društava. Na primer, ratovi su pre svega vođeni iz ekonomskih razloga, odnosno osvajanja izvora prirodnih resursa, ili čak proširenja teritorije. U ovim slučajevima, religija je pre svega korišćena kao sredstvo motivacije ljudi za učešće u sukobu. Dovoljno je obratiti pažnju na Krstaške ratove i osvrnuti se na njihovu ekonomsku stranu. Pored romantičnih prikaza časne borbe vođene verom, potrebno je i zapitati se: Kolika je bila materijalna korist stečena Krstaškim ratovima?

Pored ovakvih primera, moguće je osvrnuti se i na Holokaust, kao i druga masovna ubistva naroda koji su bili u sukobu sa nacističkom Nemačkom. Ovakva ubistva i progoni bili su mogući uspostavljanjem kulturne hegemonije nacističke partije nad nemačkim narodom, a sve to putem pseudonaučnih dokaza o superiornosti arijevske rase, ali i putem formiranja novog vida religije od strane Hajnriha Himlera.

Najzad, neophodno je obratiti pažnju i na sve veći verski fundamentalizam zastupljen u savremenom društvu. Borbe za prirodne resurse na istoku takođe su opravdavane religijskim ubeđenjima, a pored toga i brojni teroristički napadi.

Šta je zapravo u pitanju?

Politički subjekti u svrhu očuvanja društvenog položaja i sticanja resursa koriste religiju kao sredstvo uspostavljanja kulturne hegemonije, odnosno, Altiserovski rečeno, implementacije ideologije. Pojedinac putem socijalizacije, odnosno prihvatanja dominantnih vrednosti i normi određenog društva, prihvata i određene poželjne religijske stavove i viđenje drugog. Na taj način, u društvu se uspostavlja takva klima da pojedinci percipiraju članove religijski različitih društava na negativan način, dok sebi slične posmatraju kao prijatelje. Ovakva percepcija drugog korisna je prilikom opravdanja sukoba. Tako društva borbu za resursima predstavljaju kao moralnu i kulturno uzrokovanu, dok krajnji cilj sukoba ostaje skriven. Sa druge strane, pojedinci, pripadnici tih društava sukob zapravo percipiraju kao kulturno uzrokovan, i u svojoj borbi vođeni su kulturnim motivima, odnosno, u ovom slučaju religijskim. Dakle, na taj način, moguće je doći do jednog suštinskog zaključka: međudruštveni sukobi vođeni su zbog kontrole nad resursima, ali su sukobi između pripadnika tih sukobljenih društava kulturno uzrokovani od strane samih tih društava.

Šta zaključujemo?

S obzirom na gore iznete stavove, neophodno je iz svega izvući i određene zaključke. Naime, kao što je već navedeno, sukobi uzrokovani različitim verskim opredeljenjima po prirodi su verski iz perspektive pojedinaca koji ih vode. Iz perspektive društava koja ih vode oni su ekonomski. Kada se u obzir uzme ta činjenica, dolazi se do osnovnog zaključka – tokom čitave ljudske istorije nebrojene ljudske žrtve stvorene u religijskim sukobima nastale su upravo zbog ekonomske koristi političkih činilaca. Na osnovu toga moguće je i preformulisati Hantingtonove stavove, i zaključiti da će se sukobi među civilizacijama ipak voditi zbog ekonomskih preferencija različitih društava, ali da će sukobi među pojedincima tokom civilizacijskih sukoba biti kulturne, odnosno religijske prirode.

Autor: Nemanja Milošević 

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *